Quan sát sáng suốt — tu thân sửa mình

Quan là quẻ Phong Địa Quan, Tốn trên Khôn dưới; gió đi khắp mặt đất, quan sát vạn vật; tượng trưng cho quan sát, phản tỉnh, tĩnh quan, minh biện, soi lại bản thân.

Làm người xử thế không được mù quáng hành động, hồ đồ sống qua ngày; vừa phải quan sát thế sự, nhìn rõ lòng người, càng phải quan sát chính mình, tự xét lỗi mình.

Đạo của quẻ Quan không nằm ở việc đứng ngoài nhìn thị phi của người khác, mà ở tĩnh quan thế sự, phân biệt đúng sai, tu thân sửa mình, kính sợ lễ pháp; không vọng động, không mù quáng, không thiên nghe, không thiên tin.

Ý Nghĩa Các Hào:

• Sơ Lục “Đồng quan, tiểu nhân vô cữu, quân tử lận”: là quan sát nông cạn như trẻ con, tầm nhìn ngắn hẹp; người thường thì không có lỗi lớn, nhưng quân tử hành sự theo cách ấy tất sinh tiếc nuối.

• Lục Nhị “Khuy quan, lợi nữ trinh”: là nhìn qua khe cửa, quan sát phiến diện, kiến thức hạn hẹp; chỉ hợp với cách nhìn giữ mình trong phạm vi nhỏ hẹp, quân tử không nên noi theo.

• Lục Tam “Quan ngã sinh, tiến thoái”: là thường xuyên quan sát lời nói và hành vi của bản thân, xét những điều được mất, đúng sai, rồi thuận theo thời thế mà quyết định tiến hay lui, giữ chính đạo để hành xử.

• Lục Tứ “Quan quốc chi quang, lợi dụng tân vu vương”: là quan sát đại thế, nhìn rõ cơ duyên; nhờ vậy có thể gần gũi người hiền tài, phò tá minh chủ mà thành tựu sự nghiệp.

• Cửu Ngũ “Quan ngã sinh, quân tử vô cữu”: là ở địa vị cao mà vẫn thường xuyên tự xét mình, sửa mình, không kiêu căng, không buông thả; như vậy quân tử sẽ không có lỗi.

• Thượng Cửu “Quan kỳ sinh, quân tử vô cữu”: là lặng lẽ quan sát những điều được mất, thành bại của người khác để soi xét đúng sai của chính mình; không tùy tiện phán xét, giữ vững chính đạo, nên cả đời không lỗi.

Chân lý của quẻ Quan:

Không biết quan sát bản thân thì dễ lạc đường; không biết nhìn rõ thời thế thì dễ lâm vào cảnh khốn khó.

Tĩnh tâm quan sát và thường xuyên tự tỉnh, mới có được sự sáng suốt và tỉnh táo của đời người.